Is Alzheimer erfelijk? En hoe groot is de kans dat je de ziekte krijgt als Alzheimer in je familie voorkomt? Erfelijkheid speelt een rol bij de ziekte van Alzheimer. Maar hoe groot die rol is, hangt onder andere af van de leeftijd waarop Alzheimer bij familieleden is ontstaan. Bij Alzheimer op zeer jonge leeftijd kan de erfelijke factor groot zijn. Dit komt in ongeveer 5% van de gevallen voor. Ontstaat de ziekte pas op latere leeftijd, dan is de erfelijke component vaak kleiner.
Erik Scherder: Dick, één van de meest gestelde vragen is wel van: “Ja, mijn vader had Alzheimer, mijn zus ook. Hoe groot is de kans dat ik het nu ook krijg?” Erfelijkheid dus.
Dick Swaab: Nou, het hangt af van de vraag van “hoe oud was die vader of die zus?”
Als bij hun de ziekte heel vroeg is opgetreden, dan is er een belangrijke erfelijke factor.
En die kan gaan tot 80-100%, zelfs bij de hele vroege Alzheimer.
Erik: Is dat dan voor je 50e levensjaar?
Dick: Ja, in België zijn er twee families waar de ziekte van Alzheimer zich manifesteert op zo’n 30, 35 jaar, dus dat kan heel vroeg zijn.
Maar bij de meeste mensen komt de ziekte op veel latere leeftijd, op hoge leeftijd. En dan is de erfelijke component veel minder.
Dus grosso modo kun je zeggen dat zo’n 50% van de kans dat je de ziekte oploopt erfelijk is, maar het hangt ervan af hoe vroeg de ziekte is opgetreden bij de rest van de familie, hoe groot dat die kans door de erfelijkheid wordt bepaald.
Erik: Ja, een gouden uitspraak van jou was ooit eens: “Als je echt oud wordt, dan krijgen we allemaal Alzheimer.” Staaf je die uitspraak nog? Houdt die nog stand?
Dick: Ja, als je ziet dat de ziekte van Alzheimer exponentieel toeneemt met de leeftijd, dan is de conclusie dat als je maar oud genoeg wordt, dat je dan allemaal wel de kans op Alzheimer loopt. Maar ‘gelukkig’, dus aanhalingstekens, worden sommige van ons ‘gered’ door een hartinfact of door een andere ziekte.
Dus die opmerking wordt je niet altijd in dank afgenomen…
Erik: Maar goed, los daarvan: als mensen vragen, ook dat is een veelgestelde vraag: Kun je Alzheimer voorkomen? Of kun je de risico’s eventueel erop verminderen?
Dick: Nou, wat vaak geclaimd wordt, is dat er onderzoek wordt gedaan naar het genezen van Alzheimer. Ik acht de kans er op heel klein, want het is een verouderingsproces van de hersenen.
En zeg maar, het genezen van een verouderingsproces is nog iets wat ver buiten de onderzoeksmogelijkheden ligt.
Maar je kunt de ziekte wat voor je uitstellen. Je kunt de leeftijd waarop je het krijgt voor je uitstellen
door een heel actief leven. En te zorgen dat er weinig schade op het brein optreedt.
Noot van de redactie: Om dit stuk video echt te waarderen is het leuk om te weten dat Dick en Erik verschillen van mening over de rol van bewegen om het verouderingsproces tegen te gaan; Erik promoot beweging om het verouderingsproces tegen te gaan, Dick stelt dat er daar geen hard bewijs voor is. Hij zei zelfs: Het is niet bewezen dat sporten gezond is.
Erik: Zit er ook beweging in? Zit er nou het aspect bewegen ook in die actieve leefstijl? Vind ik het toch leuk even aan je te vragen…
Dick: Jazeker. Er zijn nogal wat onderzoeken die laten zien dat een actief leven in de zin van veel bewegen, dat het ook de ziekte van Alzheimer wat voor je uitschuift.
Maar ik prefereer zelf het laten functioneren van het brein. Op een hoog niveau.
Erik: Maar je beweegt toch ook dankzij je brein of niet?
Dick: Ja, je motorische netwerken zitten niet onder je brein…die zitten er ook in!
Erik: Nou ja, ik vind je antwoord helder. Dankjewel.
Verder lezen:
Lees hier verder als je benieuwd bent naar het onderzoek dat het Nederlands Herseninstituut doet naar de ziekte van Alzheimer. Of bekijk de veelgestelde vragen over Alzheimer en dementie hieronder.
Meer korte interviews van Erik Scherder bekijken? Op onze FAQ pagina staan ze allemaal.
De meest voorkomende vorm van dementie is Alzheimer (70%). In Nederland hebben naar schatting 196.000 mensen deze aandoening. De verwachting is dat dit aantal hard gaat stijgen. Het aantal mensen met dementie gaat volgens Alzheimer Nederland stijgen naar ruim 500.000 in 2040. Als het percentage van mensen dat de ziekte van Azlheimer heeft rond de 70% blijft, gaat het om 350.000 mensen in Nederland.
Volgens de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) lijden er wereldwijd op dit moment ca. 55 miljoen mensen aan dementie.
Er zijn wel zo’n 50 verschillende vormen van dementie, waarvan de ziekte van Alzheimer de meest voorkomende is (70%). Andere vormen van dementie zijn o.a. vasculaire dementie en frontotemporale dementie. De stichting Alzheimer heeft een overzicht gemaakt van de meest voorkomende vormen van dementie en hun specifieke kenmerken.
Onderzoek naar de ziekte van Alzheimer heeft in de afgelopen jaren veel vooruitgang geboekt. Alhoewel Alzheimer nog steeds niet te genezen is, zijn er nieuwe medicijnen en behandelingen ontwikkeld die het ziekteproces kunnen stoppen of vertragen.
Cholinesteraseremmers zijn medicijnen die bij een deel van de patiënten de cognitieve functie (geheugen, denken en redeneren) verbeteren en de achteruitgang van symptomen vertragen. Ze kunnen echter ook veel bijwerkingen hebben. Daarnaast zijn er medicijnen die kunnen worden gebruikt om symptomen van alzheimer te behandelen, zoals bijvoorbeeld antidepressiva.
Naast medicijnen zijn er ook andere behandelingen die kunnen helpen bij alzheimer. Deze behandelingen zijn gericht op het verbeteren van de kwaliteit van leven. Denk aan het stimuleren van hersenfuncties door diverse therapieën.
Onderzoekers zijn hoopvol dat in de toekomst Alzheimer beter behandeld, uitgesteld of zelfs voorkomen kan worden. Hierbij speelt neurogenese – het proces waarbij nieuwe zenuwcellen worden gevormd in de volwassen hersenen- een belangrijke rol. Nieuwe zenuwcellen zouden in theorie de functie van beschadigde of verloren gegane zenuwcellen kunnen overnemen. Voordat het stimuleren van de ontwikkeling van nieuwe zenuwcellen een mogelijke therapie voor Alzheimer kan zijn is echter nog veel meer onderzoek nodig.
Ja, vrouwen hebben een hoger risico op Alzheimer dan mannen. Ongeveer twee derde van de mensen met Alzheimer is vrouw. De reden voor dit verschil is deels te verklaren doordat vrouwen ouder worden en deels door verschillen in de moleculaire veranderingen met de leeftijd bij vrouwen en mannen.
Lees verder: Kwetsbare vrouwen
In minder dan 5% van de gevallen wordt Alzheimer uitsluitend veroorzaakt door een erfelijke afwijking. Mensen met zo’n erfelijke variant krijgen de ziekte vaak al rond het 40e of 50e levensjaar. Mensen met een familielid met Alzheimer hebben een verhoogd risico om de ziekte zelf te krijgen. Gemiddeld spelen genetische factoren bij alzheimer patiënten een rol van zo’n 50%.
