Joost Verhaagen
Wie is Joost Verhaagen
Wetenschappers hebben een lange
adem nodig, bewijst hoogleraar
neuroregeneratie Joost Verhaagen.
Hij zocht de afgelopen twintig
jaar naar manieren om het
beschadigde zenuwweefsel van
mensen met een dwarslaesie te
herstellen. In 2019 lukte het om
in de verlamde achterpoot van
een rat zenuwvezels zo ver te
laten uitgroeien dat ze de spieren
bereikten, een voorwaarde om die
spieren weer te kunnen gebruiken.
“Wij gebruiken gentherapie om zenuwcellen na een beschadiging wakker te schudden”
Huidige functies
- Neurobioloog en teamleider onderzoeksgroep “Neuroregeneratie”, Nederlands Herseninstituut, Amsterdam.
- Emeritus Hoogleraar Moleculaire Biologie van Neuroregeneratie – Vrije Universiteit Amsterdam
Opleiding
Moleculaire biologie – Universiteit van Utrecht
Onderzoeksgebieden
In het team van Joost Verhaagen wordt gewerkt aan gentherapie voor neurodegeneratieve ziektes, waaronder de ziekte van Parkinson en Multiple sclerose.
Boeken
Joost Verhaagen heeft een aantal boeken geredigeerd, waaronder:
- Clinical Neurology on Spinal Cord Injury (2012)
- Neuromethods on Gene Therapy for Neurological Disease (2015)
Social media / e-mail
Prijzen
- Schellenberg prijs (2013)
- Gastprofessor Shantou University, Shantou, China (2005)
- Gastprofessor University of Western Australia, Perth (2004)
- Pioneer Fellowship NWO (1994)
- Fellow van de Koninklijke Akademie voor Wetenschappen (1989)
Opleider
Bij Joost Verhaagen zijn 36 onderzoekers gepromoveerd op neurowetenschappelijk onderzoek naar regeneratie van het zenuwstelsel.
Herstellen van zenuwschade
Wat is het probleem dat je moet tackelen?
‘We zoeken naar manieren om het herstel van zenuwcellen te bevorderen na
zenuwletsel. Daarvoor is het nodig dat we de mechanismen die het herstel
belemmeren begrijpen en een manier vinden om de moleculen die het herstel
stimuleren, af te leveren bij de beschadigde zenuwcellen’.
Hoe heb je dat aangepakt?
‘Zenuwcellen in de hersenen en in het ruggenmerg slagen er niet in om de
juiste stappen te activeren die nodig zijn voor het herstel van de beschadigde
zenuwvezels. Zenuwcellen die buiten het centrale zenuwstelsel liggen herstellen
wél, omdat zij beschikken over moleculen die het herstel met kracht aanzwengelen.
Wij weten welke genen hiervoor verantwoordelijk zijn en kunnen deze ook
gebruiken. We leveren ze af bij de beschadigde zenuwcellen door middel van
gentherapie. Dit is een efficiënte en zeer nauwkeurige methode om een neuroactief
en potentieel therapeutisch gen in te zetten met als doel herstel te bevorderen’.
‘Een andere reden waarom het herstel niet lukt, is omdat remmende eiwitten
rondom beschadigde zenuwvezels het herstel belemmeren. We zijn erachter
gekomen dat een eiwit genaamd Semaphorine3A, dat zenuwvezels afremt in hun
groei, wordt aangemaakt in beschadigd ruggenmergweefsel.’
‘Onlangs hebben we ontdekt dat Semaphorine3A ook onderdeel is van zogenaamde
perineuronale netten’, legt Verhaagen uit. ‘Dit zijn netachtige-structuren rondom
de zenuwcellen. Ze stabiliseren de contacten tussen zenuwcellen en vervullen
een sleutelrol bij herstelprocessen in de hersenen en bij leren en geheugen.
Veranderingen in deze structuren zijn ook van invloed op het verloop van
neurologische en psychiatrische aandoeningen, zoals de ziekte van Alzheimer’.
Hoe zie je de toekomst?
‘Ik verwacht dat gentherapie met groeibevorderende genen en gentherapie met als doel de net-structuren te veranderen een belangrijke aanpak wordt om herstel en hersenplasticiteit te bevorderen. In de toekomst kan het zijn dat onderzoek naar perineuronale netten tijdens normale processen, zoals bijvoorbeeld leren en geheugen, en bij hersenaandoeningen, kan zorgen voor onverwachte
behandelingen voor hersenziekten.’
Voor wie en hoe
Wereldwijd hebben zo’n 4 miljoen mensen een dwarslaesie, en elk
jaar komen er zo’n 130.000 nieuwe gevallen bij. Een dwarslaesie is
een verbroken verbinding tussen zenuwcellen in de hersenen en het
ruggenmerg. Dergelijke beschadigingen herstellen niet vanzelf. Patiënten
met ruggenmergletsel worden permanent invalide; zij raken verlamd,
met als gevolg bijvoorbeeld verlies van seksueel functioneren en controle
over de blaas.
