Neurogenese
Het herstelvermogen van de hersenen
Het zichzelf vernieuwende brein
De onderzoeksgroep “Neurogenese, neurodegeneratie en Alzheimer” aan het Nederlands Herseninstituut, onder leiding van Evgenia Salta, onderzoekt het herstelvermogen van het brein om uiteindelijk nieuwe behandelingen voor neurodegeneratieve ziekten mogelijk te maken.
Dit artikel is gecheckt door: Evgenia Salta.
Evgenia Salta geeft leiding aan de onderzoeksgroep die zich richt op Alzheimer, neurogenese en neurodegeneratie aan het Nederlands Herseninstituut.
Wat is neurogenese?
Neurogenese is het vermogen van ons brein om nieuwe zenuwcellen (neuronen) aan te maken. Lange tijd werd gedacht dat de hersenen van volwassenen niet meer in staat zijn om nieuwe cellen aan te maken. Er zijn echter steeds meer studies die aantonen dat er nieuwe cellen kunnen ontstaan in de hippocampus van ons brein, ook bij oudere volwassenen. Dit hersengebied speelt een essentiële rol bij het vormen van nieuwe herinneringen en leren. Door de mechanismen achter neurogenese te bestuderen, kijken Salta en haar team naar de mogelijkheden om deze bevindingen toe te passen bij neurodegeneratieve ziektes.
Wat zijn neurodegeneratieve ziektes?
Bij neurodegeneratieve ziektes raken hersencellen beschadigd en sterven ze af, waardoor de hersenen steeds meer gaan haperen. Bekende voorbeelden zijn de ziekte van Alzheimer, Parkinson, Huntington, MS en ALS, maar ook bij psychiatrische aandoeningen kan er sprake zijn van beschadigd weefsel.
Hoewel medicijnen de klachten kunnen verminderen en het ziekteproces soms kunnen afremmen, bieden ze geen genezing. En hoe meer de bevolking vergrijst, hoe hoger het aantal mensen met een neurodegeneratieve ziekte waarschijnlijk zal worden.
Bijzondere ontdekking
Evgenia Salta: “Met het hersenweefsel van de Nederlandse Hersenbank hebben we iets heel bijzonders ontdekt: Er zijn breinen gevonden die in het weefsel aanwijzingen voor de ziekte van Alzheimer vertonen, zonder dat deze mensen bij leven verschijnselen van geheugenverlies lieten zien. Deze mensen lijken dus resistent te zijn voor Alzheimer. Mijn onderzoek gaat nu over de kleine bouwstenen en schakelaars in onze hersencellen die bepalen of iemand kwetsbaar is voor de ziekte. Kunnen we een manier vinden waarop het brein zichzelf kan repareren?”
Mogelijke oorzaken
Hoewel de precieze oorzaken van veel degeneratieve ziektes nog niet volledig bekend zijn, zijn er verschillende factoren die een rol kunnen spelen:
- Veroudering: Het ouder worden is een belangrijke risicofactor.
- Genetica: Erfelijke aanleg kan het risico verhogen.
- Omgevingsfactoren: Blootstelling aan schadelijke stoffen, luchtvervuiling en een ongezonde levensstijl kunnen een rol spelen.
- Ontstekingen: Chronische ontstekingen in het lichaam kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van deze ziekten.
- Eiwitafzettingen: Afwijkende eiwitophopingen in de hersenen kunnen de functie van zenuwcellen verstoren.
Onderzoek naar neurogenese aan het Nederlands Herseninstituut
De onderzoekers van het Herseninstituut willen weten of het stimuleren van de ontwikkeling van nieuwe zenuwcellen bij volwassenen kan helpen bij het voorkomen of verbeteren van degeneratieve ziektes. De onderzoeken concentreren zich rond een aantal vragen:
- Welke biologische regulatoren – bijvoorbeeld moleculen – spelen een rol bij het ontstaan van nieuwe hersencellen?
- Waar in onze hersenen kunnen we stamcellen vinden die nieuwe hersencellen kunnen aanmaken in het volwassen leven?
- Welke celtypen zijn mogelijk het meest vatbaar voor behandeling?
- Hoe kunnen we de “fitheid” van onze hersenen in het algemeen bevorderen, zodat neurodegeneratie wordt afgeremd of tegengegaan?
- Kunnen de neuronen die specifiek bij Alzheimer verloren gaan, vervangen worden?
- Hoe kan het dat sommige mensen weerbaar zijn tegen degeneratieve ziekten zoals de ziekte van Alzheimer?
Voor deze onderzoeken is geavanceerde technologie nodig, die het mogelijk maakt om nog dieper in het brein te kijken, zoals technologieën om individuele cellen te kunnen bestuderen. Deze technologie is kostbaar. Ze worden mede gefinancierd door de Stichting Vrienden van het Herseninstituut.
Steun de onderzoekers met een donatie
Donaties zijn essentieel om dit baanbrekende onderzoek te kunnen blijven doen.
Donaties worden gebruikt om:
Donaties worden gebruikt om:
- nieuwe onderzoeken op te zetten
- nieuwe technologieën in te zetten
- apparatuur aan te schaffen
- onderzoekers te financieren
Veelgestelde vragen over Neurogenese
Wat betekent neurogenese letterlijk?
Neurogenese is een woord van Griekse oorsprong dat verwijst naar de geboorte van nieuwe hersencellen, ook wel neuronen genoemd.
Wat kan ik zelf doen om neurogenese te bevorderen?
Een gezonde levensstijl, veel lichaamsbeweging en geestelijk actief blijven kunnen beschermen tegen neurodegeneratieve ziektes omdat ze de productie van nieuwe neuronen stimuleren.
Hoe werkt het aanmaken van nieuwe zenuwcellen (neuronen)?
Net zoals het planten van bloemen in een tuin begint de generatie van nieuwe neuronen in onze hersenen met het allereerste zaadje: de neurale stamcel. Deze stamcel gaat vervolgens stapsgewijs nieuwe hersencellen maken, een proces dat bij mensen maanden tot jaren kan duren.
Zijn neurodegeneratieve ziekten erfelijk?
Slechts een zeer klein percentage van de gevallen van Alzheimer (minder dan 5%) is erfelijk. Dit zijn de patiënten die de ziekte op jongere leeftijd ontwikkelen, meestal vóór hun 60ste. De meeste gevallen hebben echter geen duidelijke, belangrijke genetische oorzaak en zijn hoogstwaarschijnlijk een combinatie van meerdere (subtielere) genetische en omgevingsfactoren. Deze personen ontwikkelen de ziekte op oudere leeftijd.
Wat is het verschil tussen neurogenese en neuroplasticiteit?
Plasticiteit is een overkoepelende term die alle manieren aangeeft waarop onze hersenen zich kunnen aanpassen aan elke vorm van stimulatie. Dit is een gezond proces dat voor elk aspect van het leven essentieel is. Neuroplasticiteit is een vorm van hersenplasticiteit waarbij de verbindingen tussen de hersencellen (neuronen) betrokken zijn, wat de manier is waarop neuronen met elkaar communiceren. Deze verbindingen kunnen sterker of zwakker worden onder invloed van bepaalde prikkels. Neurogenese is een andere vorm van plasticiteit waarbij meer cellen worden toegevoegd als reactie op stimulatie. Dit helpt onze hersenen zich aan te passen aan de omgeving, net zoals neuroplasticiteit.
