Christian Keysers
Wie is Christian Keysers
Christian Keysers en zijn vrouw Valeria Gazzola begonnen hun carrière in het Italiaanse lab dat spiegelneuronen ontdekte. Tegenwoordig geven ze samen leiding aan het Social Brain Lab van het Nederlands Herseninstituut. Daar doet hij onderzoek bij knaagdieren, en zij bij mensen. De combinatie van hun onderzoeksbevindingen laat zien hoe onze emoties en morele handelingen worden bepaald door enerzijds de emotionele reacties die we met ratten delen, en anderzijds onze – typisch menselijke – hogere cognitie.
Huidige functies
- Tekst
Opleiding
Tekst
Onderzoeksgebieden
Tekst
Prijzen
- Tekst
Boeken
- Tekst
Publicaties
Social media / e-mail
Het empathische brein
‘Onderzoekers noemen iemand empathisch als hij in staat is zich in anderen in te leven. Met die vaardigheid kun je vervolgens iets goeds doen, maar ook iets slechts. Zo kan een psychopaat empathie inzetten om vrouwen te manipuleren, en weer uitzetten als hij ze verkracht: want dan levert dat inlevingsvermogen hem niets meer op.
‘De meeste mensen zullen zo ver niet gaan, maar iedereen kan empathie strategisch inzetten. Als je bijvoorbeeld iemand wilt ontslaan, lukt dat beter door in het gesprek emotionele argumenten te mijden en weg te kijken als er tranen vloeien.
‘Slechtnieuws brengers hebben meestal weinig herinneringen aan de emotionele aspecten van het gesprek. Maar vertelt hun beste vriend hetzelfde verhaal, dan zullen ze hoogstwaarschijnlijk enorm meeleven en herinneren ze zich zijn emoties juist heel goed. Begrijpen hoe mensen verschillen in hun empathie en hoe we onze empathie reguleren, is de kern van ons onderzoek.
‘Empathie is niet uniek voor mensen. Als ratten een soortgenoot gestrest horen piepen, activeert dat bij hen dezelfde hersencellen die actief zijn als ze zelf pijn lijden. Het lijkt erop dat het rattenbrein “gedeelde smart” kent. In menselijke hersenen zien we hetzelfde verschijnsel in hetzelfde hersengebied: of we nou zelf pijn voelen of getuige zijn van andermans pijn, in beide gevallen is de cingulate cortex actief.
‘Hoewel onze hersenen complexer zijn dan die van ratten, delen we dus met hen dezelfde breinbasis voor empathie. De hersenwetenschap, die het mogelijk maakt om in de geest van mensen en dieren door te dringen, laat zien dat empathie evolutionair diepgeworteld is.
‘Sommige wetenschappers denken dat we anderen helpen omdat wijzelf om egoïstische redenen van onze empathische pijn verlost willen worden: we helpen omdat we zelf lijden. Anderen stellen dat we mensen helpen omdat dit moreel goed is: we helpen omdat onze cognitie ons daartoe aanzet. Deze twee kampen strijden al eeuwenlang met elkaar. De neurowetenschappen maken het mogelijk licht op deze kwestie te werpen, en wel als volgt.
‘In ons onderzoek geven we ratten de keus: ze kunnen met behulp van twee hendels voedsel krijgen. De ene is gemakkelijk te bedienen, de andere moeilijk. De meesten geven de voorkeur aan de gemakkelijke hendel. Als we nu een noodsignaal van een andere rat in verband brengen met gebruik van de gemakkelijke hendel, stoppen de ratten daarmee. Ze switchen naar de moeilijke hendel, omdat dat prettiger is voor de andere rat. Doen ze dat uit empathie, of uit moraliteit?
‘Als we in de cingulate regio de hersenactiviteit blokkeren die wordt geassocieerd met empathie, gebruiken de ratten weer de gemakkelijke hendel – en dat laat zien dat empathie ertoe doet.
‘Empathie kan ervoor zorgen dat je een helpende hand uitsteekt naar mensen. Maar ze kan
ook worden gebruikt door demagogen om de loyaliteit met de eigen groep te versterken en buitenstaanders te weren: van protectionisme tot vreemdelingenhaat. Empathie is daarom niet goed of slecht; het is gewoon krachtig.’
Voor wie en hoe?
Tot aan 1990 was het idee dat bij ‘zelf doen’ en ‘zien doen’ twee verschillende hersencircuits betrokken waren. Maar in dat jaar zagen Italiaanse neurowetenschappers iets wonderbaarlijks: als apen zelf een handeling verrichtten, vuurden dezelfde hersencellen als wanneer ze iemand anders die handeling zagen uitvoeren. De ontdekking van deze zogenoemde spiegelneuronen roept vragen op over de oorsprong van empathie, en kan ervoor zorgen dat we aandoeningen zoals autisme en psychopathie beter gaan begrijpen.
