Laat blinden weer zien
Ontwikkeling van een visuele prothese voor blinden
Blinden weer een vorm van zicht teruggeven, dat is het doel van professor Pieter Roelfsema, onderzoeksleider van de Visie en Cognitie groep van het Nederlands Herseninstituut. Zijn onderzoeksgroep ontwikkelt een prothese voor de hersenen waardoor het mogelijk is om een camera aan te sluiten op het deel van de hersenen dat zich bezighoudt met zien. De visuele prothese zorgt voor een enorme verbetering in het dagelijks leven van blinde mensen.
Voor dit baanbrekende onderzoek is veel geld nodig. Help je mee?
Dit artikel is gecheckt door
Pieter geeft leiding aan de onderzoeksgroep die zich
richt op visuele perceptie, blindheid en plasticiteit aan het Nederlands Herseninstituut.
Zo werkt de visuele prothese
Huidige status van het onderzoek
De onderzoeksgroep van Pieter Roelfsema heeft als doel de hersenchip waaraan zij werken zo snel mogelijk beschikbaar te stellen voor zoveel mogelijk mensen. Dit vereist uiteraard een goed werkende hersenchip, maar het is ook heel erg belangrijk dat de elektrodes die in de hersenen worden geïmplanteerd veilig zijn.
De afgelopen tijd is o.a. onderzoek gedaan naar een hersenchip die al op de markt is, en gekeken of deze goed werkt en of deze veilig is. Wat blijkt? De hersenchip werkt goed, je kunt hiermee een beeld in de hersenen opwekken, maar het is niet de beste oplossing. Daarom is men hele dunne en flexibele elektrodes gaan onderzoeken. Deze flexibele elektrodes zijn in muizen getest en zijn veiliger en kunnen langer geïmplanteerd blijven. Deze elektrodes wil de onderzoeksgroep verder ontwikkelen zodat ze in mensen gebruikt kunnen worden. Hiervoor ontvangt de onderzoeksgroep geld van de Stichting Vrienden van het Herseninstituut, bijvoorbeeld via donaties, schenkingen of nalatenschappen.
De volgende stappen
- De technologie zo ver brengen dat die veilig toegepast kan worden op mensen, en dat er voldoende elektroden op de juiste plek geïmplanteerd kunnen worden. Op dit moment zijn dat er tussen de 1000 en 2000 en in de toekomst hopelijk nog veel meer.
- De technologie verder verbeteren, zodat alleen die dingen worden weergegeven die essentieel zijn om te zien, en irrelevante informatie wordt onderdrukt.
- Het volledig draadloos maken van de toegepaste techniek. De camera die blinde mensen straks op hun neus zetten, zal een draadloze verbinding leggen met de prothese.
Veelgestelde vragen over de visuele prothese
Voor welke vorm(en) van blindheid is de visuele prothese mogelijk een oplossing?
De visuele prothese wordt ontwikkeld voor mensen die later in het leven blind zijn geworden. In de westerse wereld is dit voor het merendeel van de blinde mensen het geval, meestal veroorzaakt door een oogziekte. De visuele prothese werkt alleen als iemand al gezien heeft, omdat de benodigde verbindingen in het brein dan al aangelegd zijn. Bij iemand die zo’n tien jaar van zijn leven heeft kunnen zien, zijn de verbindingen nog intact.
Wat is het verschil tussen de visuele prothese die jullie ontwikkelen en een netvliesprothese?
De netvlieschip werkt maar bij een heel kleine groep van patiënten bij wie de schade aan het oog zich beperkt tot de lichtreceptoren en bij wie de oogzenuw nog in orde is. Dit kan het geval zijn bij de erfelijk oogziekte retinitis pigmentosa.
Bij de meeste oogaandoeningen werkt een netvlieschip niet omdat de oogzenuw meestal doorgesneden/gebroken is. Voor die grotere groep mensen moet de visuele hersenprothese in de toekomst hulp bieden.
Wat is het verschil met andere bedrijven die met visuele protheses bezig zijn?
Neuralink, het bedrijf van Elon Musk, is bezig met de ontwikkeling van een visueel implantaat: Blindsight. Hoewel de ambities groot zijn – Musk belooft zelfs een beter zicht – is er nog weinig concrete informatie over de huidige stand van zaken.
Wel weten we dat Neuralink in augustus 2024 een speciale status kreeg van de Amerikaanse toezichthouder (FDA), die hun onderlinge samenwerking makkelijker maakt.
Levert het implementeren van een visuele prothese geen schade op in mijn hersenen?
Dat is een hele goede vraag. Want hoe plaats je een voorwerp in de hersenen zonder een reactie uit te lokken? Jarenlang was de standaardtechnologie voor hersenimplantaten gebaseerd op stijve elektroden gemaakt van silicium. Hoewel deze apparaten al worden gebruikt bij ernstige hersenaandoeningen, zijn de nadelige gevolgen aanzienlijk. Na verloop van tijd kan het er zelfs voor zorgen dat het weefsel als de werking van het implantaat wordt aangetast.
Daarna kwamen er flexibele, zachtere implantaten in beeld die beter aansluiten bij de kwetsbare structuur van de hersenen. Ook deze lokken een reactie uit in de hersenen, maar aanzienlijk minder dan hun voorgangers.
Voorlopig gaat het werk verder in diermodellen, waar onderzoekers langetermijneffecten zorgvuldig kunnen volgen. En de bevindingen zijn zeker bemoedigend. Na een eerste immuunreactie lijken de hersenen zich te stabiliseren. Lees verder: De subtiele wetenschap achter veilige brein implantaties
Hoe lang duurt het nog voordat jullie visuele prothese op de markt komt?
Pieter Roelfsema: “We kunnen nu rechtstreeks letters, bepaalde vormen dus, overbrengen naar het brein zonder tussenkomst van de ogen. De volgende stap is de technologie zo ver brengen dat we die veilig op mensen kunnen toepassen, en voldoende elektroden op de juiste plekken plaatsen. In 2020 is de eerste visuele prothese bij een mens geplaatst. Dit was een experimenteel onderzoek en de prothese moest ook weer verwijderd worden. Wij zijn bezig met het ontwikkelen van een nieuwe generatie hersenimplantaten en in 2026 wil ik in Nederland deze in mensen gaan toepassen.”
Het betreft op dat moment nog steeds een experimentele behandeling en de ontwikkeling tot een volwaardig medisch product zal dan nog enkele jaren in beslag nemen.
Zijn er nog andere relevante ontwikkelingen te noemen?
Kan ik me aanmelden om op de hoogte gehouden te worden?
Ja, dat kan. Voor meer informatie, stuur een mail naar p.roelfsema@nin.knaw.nl, onderzoeksleider van de Visie en Cognitie groep van het Nederlands Herseninstituut.
Kan ik als bedrijf ook een bijdrage leveren d.m.v. sponsoring?
Uiteraard! Wij denken graag met je mee over de mogelijkheden. Voor meer informatie, stuur een mail naar info@hersenvrienden.nl, t.a.v. Deborah Alfarez.
Steun de missie van Hein Noortman: laat blinden weer zien!
Hein Noortman weet hoe het is om niets meer te kunnen zien. Door een tragisch klimongeval werd hij blind. Als ervaren klimmer was hij aan het trainen voor een nieuw klimavontuur in de bergen. Tijdens de voorbereiding in de klimhal ging het faliekant mis. Hij viel vijftien meter naar beneden en kwam met een harde klap op de vloer terecht. Vrijwel elk bot in zijn lichaam was gebroken en hij belandde in een coma. Na vijf weken ontwaakte hij uit zijn coma en hij bleek volledig blind te zijn.
Hein moest opnieuw alles leren: slikken, lopen, praten, bewegen. Tegen alle verwachtingen in kwam hij de val te boven. Zijn lichaam herstelde grotendeels, behalve zijn ogen. Hij blijft vooralsnog 100% blind en mist daardoor veel van zijn leven en zijn gezin.
(Als je hier geen video ziet staan, accepteer dan eerst marketing cookies via de knop “Toestemmingsvoorkeuren” linksonderaan.)
Help Hein de visuele prothese mogelijk te maken
