Marleen was slechts 21 jaar toen ze zichzelf van het leven beroofde. Voor haar moeder Monique kwam het niet uit de lucht vallen.
De eerste tekenen
“Marleen was altijd al een beetje anders,” vertelt Monique. Ze was meer dan slim en vaak verveeld op de middelbare school. Ze voelde zich niet begrepen door medeleerlingen of docenten. Dit resulteerde in veelvuldig spijbelen tijdens haar eindexamenjaar. Ook liep ze wel eens weg of bleef ze dagen in bed liggen. “Dan bracht ik haar thee en eten, maar ik kon alles weer koud en onaangetast meenemen.” Meestal was dat na een paar dagen weer over. “Ze was erg wispelturig.”
Tekenen was haar creatieve uitlaatklep. Na het behalen van haar havo-eindexamen startte ze aan de Kunstacademie in Tilburg. De hoop was dat ze hier meer op haar plek zou zitten, maar na een paar weken stopte ze. Werken met deadlines bleek ook niet voor Marleen weggelegd. Ze is liever creatief op haar eigen tempo en kleurt graag buiten de lijntjes.
Steeds wat erger
Marleen was dol op verre reizen. Toen ze 18 was, ging Monique dan ook met Marleen en haar oudere zus naar de Verenigde Staten. Ze had last van een jetlag en wilde de huurauto niet uit. Het was heet waardoor Monique twijfelde of ze haar wel achter kon laten, wetende dat ze niet zou eten of drinken. Gelukkig was ze er nog toen moeder en zus terugkwamen. Thuis sloot ze zich wel eens op in de douche. “Haar zus en ik hebben toen de deur opengebroken. We waren bang dat ze zichzelf iets had aangedaan.” Daarnaast had ze fases dat ze deed aan automutilatie.
Niet de juiste hulp
Monique is doktersassistente bij de huisartsenpost en herkende de symptomen al snel. Ze heeft meermaals geprobeerd om Marleen te koppelen aan therapeuten, maar dit bleek niet te werken. “Marleen voelde geen klik met die mensen. Ze zat op een andere golflengte en wilde niet praten.” Ook wilde ze geen antidepressiva slikken en ze is zelfs een tijdje opgenomen geweest. Dat werkte alleen maar averechts. Zo kreeg ze daar een relatie met een narcistische jongen. “Marleen was heel zorgzaam. Ze deed alles voor hem en schonk hem zelfs een deel van haar inkomen. Het was waarschijnlijk een soort afleiding voor haar eigen problemen. Gelukkig ging dat uit.”
Altijd alert
Met symptomen die plaatsvonden vanaf haar 14e was het al 7 jaar op eieren lopen. Een vermoeiende periode voor zowel Monique als haar oudere zus. “Je bent constant alert. Staan haar schoenen nog op dezelfde plek? Hoor ik haar wel ademhalen in haar kamer?” Monique herinnert zich nog dat ze naar de schuur liep en een stanleymes zag liggen. “Wat als Marleen dat zou vinden? Ik was boos op mezelf dat ik het niet beter weg had gelegd.” Ondanks de vermoeiende periode was er gelukkig nooit discussie tussen de twee. Ze liet zelfs zo nu en dan briefjes achter met teksten als “Mama, je bent er altijd voor me.”
De laatste week
Het was de coronaperiode en Marleen zou weer gaan studeren. De opleiding tot ambulanceverpleegkundige. Ze is zorgzaam, slim en houdt van afwisseling. Deze opleiding zou perfect bij haar moeten passen. Ze moest op kamers en vond het vieze studentenhuis maar niks. Ook het feit dat ze met anderen alles moest delen stond haar niet aan. Dat weekend kwam ze nog een laatste keer langs bij haar moeder om haar paspoort op te halen. “Ik begreep niet waarom ze dat nodig had. Achteraf gezien denk ik dat ze allang wist wat ze van plan was en dat ze afscheid van me wilde nemen,” vertelt Monique. In de tussentijd verbleef Marleen bij haar vader. Ze was niet meer thuisgekomen. Hoewel het niets nieuws was dat ze niet vertelde waar ze was, besloten ze na twee dagen toch de politie te bellen. Het opsporingsteam heeft een week gezocht voordat ze haar aantroffen in het bos. Ze had zichzelf gewurgd met trekkoord. Een slimme een efficiënte manier, in lijn met haar intelligente karakter. Haar lichaam was aangetast en aangevreten omdat ze al een week in het natte bos lag. Om die reden heeft Monique haar dochter nooit meer mogen zien. Er was geen afscheidsbrief. Geen laatste appje. Helemaal niets. Het gevecht zat erop. Monique hoefde niet meer alert te zijn. “Ik wist dat ze niet oud zou zijn geworden, maar ik had haar toch meer mooie momenten gegund.”
Onbegrip
Inmiddels is het drie jaar geleden dat Marleen zichzelf van het leven beroofde. Het zijn moeilijke jaren geweest vol schaamte. Bij het uitlaten van de hond fixeerde Monique haar blik op de stoeptegels. Iedereen zou wel denken: “Daar heb je die moeder van dat kind dat niet meer wilde.” Ook spelen er honderden vragen door haar hoofd. “Heb ik signalen gemist? Ik was wel alert, maar je blokt het ook, want ergens wil je het niet weten. Ben ik een slechte moeder?” Ze voelt onbegrip bij haar omgeving en praat er eigenlijk te weinig over. Er heerst dan ook nog steeds een taboe op het onderwerp.
Contact Nederlands Herseninstituut
Ze vond afleiding in een opleiding tot acupuncturist. Haar scriptie schrijft ze over depressie bij jongeren, een eerbetoon aan Marleen. Bij haar zoektocht naar informatie stuitte ze op het Nederlands Herseninstituut. Ze kwam in contact met onder andere Lin Zhang. Informatie over haar onderzoek naar suïcide en haar bevindingen lees je hier.
Depressie is een hersenziekte
Monique is blij met de steun die ze krijgt, blijkt ook uit haar gesprek met prof. dr. Dick Swaab. Hij legt uit: “Als je weet hoe complex het brein werkt, is het eigenlijk bijzonder als het wel een keer goed gaat.” Er heerst nog steeds een taboe op het onderwerp, maar depressie is een lichamelijke ziekte van het brein die zich psychisch uit. “De basis van een depressie zijn stresssystemen. We hebben die systemen allemaal nodig, maar bij een depressie zijn ze overactief. Die overactiviteit komt tot stand door je genetische achtergrond, of in de baarmoeder als de placenta niet goed werkt, of als een kind in een onveilige omgeving opgroeit of verwaarloosd wordt. Ook de vrouwelijke hormonen activeren de stresssystemen en verhogen de kans op een depressie. In situaties die bij de meeste mensen leiden tot boosheid of verdriet, schieten zij door de overactieve stresshormonen in een depressie. Deze kwetsbaarheid door overactieve stresshormonen kun je aantonen in de hersenen.”
Dick herkent dan ook bepaalde momenten uit het verhaal van Monique. De eerste symptomen kwamen tot uiting in haar puberteit, waar hormonen door het lijf gieren. Dan uiten vele psychische problemen zich voor het eerst. Dat de trip naar Amerika moeizaam startte, is ook geen verrassing wanneer je begrijpt dat een jetlag lijdt tot slaaptekort en stress in het lijf. De spanning van de nieuwe studie en het op kamers gaan, was funest voor Marleen.
Onderzoek naar de oplossing
Dus nee, het is niet de schuld van de ouder wanneer een kind depressief is. Het is een kwetsbaarheid in de hersenen waar je helaas mee moet leren leven. Door onderzoek te doen, weten we steeds beter hoe de hersenen werken bij depressie en suïcide. Tegen depressie kun je medicijnen geven en psychotherapie. Maar antidepressiva werken niet tegen suïcidale gedachten. Een vervolgstap is dan ook medicatie ontwikkelen die effectief suïcidaal gedrag tegengaat. Een basis hiervoor wordt gelegd door het onderzoek van Lin Zhang. Voor Monique en Marleen maakt het geen verschil meer, maar hopelijk kan dit leed in de toekomst andere ouders bespaard blijven.
Denk jij aan zelfdoding? Neem 24/7 gratis en anoniem contact op met 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113 of chat op 113.nl.