Doneer nu

Waarom slaap je de ene nacht beter dan de andere?

  • Waarom slaap je de ene nacht beter dan de andere?

Samenvatting

Waarom slaap je de ene nacht slecht en de volgende juist verrassend goed? Na een slechte nacht neemt de slaapdruk toe. Daardoor val je vaak sneller in slaap en krijg je meer diepe slaap. Zo probeert je lichaam de balans te herstellen.
🍷 Maar let op: een glas wijn helpt je misschien sneller in slaap, alleen gaat dat vaak ten koste van de kwaliteit van je slaap.
⏰ Het belangrijkste advies? Blijf zoveel mogelijk je vaste slaapritme volgen. Je lichaam kan verrassend veel zelf reguleren.

(Door op onderstaande video te klikken, accepteer je dat er cookies worden geplaatst door YouTube.)

Waarom slaap je de ene nacht beter dan de andere?

Prof. dr. Erik Scherder:  Tom, hoe kan het dat je de ene nacht echt slecht slaapt en dan weer een rustige nacht hebt?
Hoe werkt dat systeem?

Tom Bresser, onderzoeker in de groep ‘Visie & Cognitie’ bij het Nederlands Herseninstituut: Dat is een goede vraag.
Het komt vooral, slaap is heel variabel. En dat komt eigenlijk doordat er gewoon heel veel factoren zijn die invloed op slaap hebben.
Denk aan alcohol drinken. maar ook gewoon wat je meemaakt gedurende de dag.
Hoeveel stress heeft dat opgeleverd? Wat staat er morgen te gebeuren? Moet je een belangrijke presentatie geven waar je zenuwachtig voor bent?
Al die factoren samen hebben invloed op nou ja, de nacht uiteindelijk en hoe goed je slaapt. Daardoor kan het soms gebeuren dat je een slechte nacht hebt, terwijl je misschien dacht van: “Nou vanavond ga ik echt even lekker slapen. Even inhalen.”

Ja, gelukkig is slaap ook wel een heel goed gereguleerd biologisch systeem.
Dus wat we weten, is dat vaak na een slechte nacht, of zelfs 2 slechte nachten, dat dan de slaapdruk, dus hoe slaperig je bent, ook een stuk hoger wordt. Waardoor je die dag daarna eigenlijk veel sneller in slaap valt.
En dat we ook zien dat mensen dan veel dieper slapen. Dus eigenlijk ga je het dan een soort van, nou ja, vanzelf inhalen.

Erik: Compenseert het echt? Niet goed slapen is op zich niet echt gezond, maar compenseert het dan, is het voldoende dat je zegt:
dat negatieve effect heb ik daarmee weggehaald als je die nacht weer heel goed slaapt?

Tom: Ja, die natuurlijke variatie die houdt zichzelf een soort van in balans. Dus na 1x een slechte nacht, zul je vaak merken dat de nacht erna beter was.
En dat is niet altijd langer, maar dat betekent gewoon dat je bijvoorbeeld meer diepe slaap hebt dan dat je in een gemiddelde nacht zou hebben gehad.
En op die manier probeert toch dat lichaam zelf een beetje de balans te houden in alle processen die nodig zijn.

Ja dus ja, ik zou kunnen zeggen dat als je last hebt van veel van die variatie dat, zeg maar, onder de streep eigenlijk geen schade ontstaat van slecht slapen omdat je het toch wel inhaalt.
Ja je mag soms wel wat vertrouwen hebbenin hoe je lichaam dat kan, ja, dat kan compenseren zeg maar. En zeker als je gewoon voldoende slaap, mogelijkheid tot slaap hebt, zeg maar.
Dus niet als je een week lang 5 uurtjes draait dan ga je niet een soort van die ene nacht het inhalen op die manier. Maar gewoon wanneer je op je normale tijd naar bed gaat en op je normale tijd weer opstaat.
Dan kan het wel eens zijn dat je in de nacht gewoon veel wakker ligt. Of ja, slecht wakker wordt zeg maar.

En dan zul je merken dat als je gewoon vast blijft houden aan je ritme,
dat dat zichzelf een soort van oplost.

Werkt een powernap?

Erik: Ja mooi! Helpt de power nap als je slecht geslapen hebt? Volgende middag doe je een power napje van een kwartier, 10 minuten- kwartier… Compenseert het ook? Haal je het dan een beetje in?

Tom: Voor het inhalen weet ik niet zeker. Ik weet wel dat het soms kan helpen voor mensen die wat meer scherpte, concentratie nodig hebben.
Wat wij wel vaak zeggen, want wij hebben vaak te maken ook met mensen die echt slecht slapen, dus mensen met slapeloosheid. Ja, daar raden we het vaak af.

Want je wilt dat die slaapdruk hoog blijft om een goede nacht te kunnen maken. Voor goede slapers zijn we altijd wat coulanter er in. Dan kan je een korte power nap doen.
Maar maak hem dan niet te lang, want je hebt uiteindelijk toch die slaapdruk ook nodig om ’s nachts weer goed te slapen.

Werkt alcohol als slaapmutsje?

Erik: Men zegt wel eens: “Ik kan echt goed inslapen met een glas wijn.”
En dan antwoord ik vaak: – is dat ook juist denk jij?- U slaapt er wel makkelijker van in, maar de diepte van uw slaap heeft er wel onder te lijden.

Tom: Ja, dat is helaas wat wij ook altijd aangeven. Mensen denken vaak: “Een glaasje wijn, val ik lekker makkelijk in slaap. Dat maakt het alleen maar beter.”
Maar we weten dat dat vooral de de eigen ervaring is dat je wat makkelijker inslaapt. Maar wat we zien, is dat de nacht zelf toch minder goede slaap is, van minder kwaliteit. Dus wij raden dat toch altijd af als slaapmiddel.

Erik: Jammer. Dit nemen we wel even mee, lieve mensen. Dankjewel Tom.

Verder lezen:

Lees hier verder

  1. als je benieuwd bent naar het onderzoek naar slaap en slapeloosheid bij het Nederlands Herseninstituut
  2. als je een uitgebreider interview wilt lezen met Tom Bresser
  3. om te herkennen welk van de 5 types slapelozen jij bent
  4. om mee te doen aan algemeen slaaponderzoek
  5. om mee te doen aan specifiek slaaponderzoek voor vrouwen in de menopauze

 

 

Verklaring en tips over slaap en slapeloosheid vanuit het Herseninstituut

Als je minstens drie keer per week slecht slaapt, en dit houdt meer dan 3 maanden aan, spreken we van chronische slapeloosheid of insomnie.
In Nederland lijden 1,7 miljoen mensen aan insomnie oftewel chronische slapeloosheid. Zij lopen een verhoogd risico op het ontwikkelen van geestelijke en lichamelijke klachten.
Slapeloosheid kan veroorzaakt worden door een breed scala aan factoren, die vaak in combinatie voorkomen. Een aantal mogelijke oorzaken zijn:
  • Slecht functionerende biologische klok
  • Genetische kwetsbaarheid
  • Gebrek aan grijze stof in specifieke hersengebieden
  • Verstoring in het emotionele geheugen en de REM-slaap
Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut hebben zeven risicogenen gevonden voor slapeloosheid. Dit duidt op een aanleg in de genen. Onderzoek heeft ook aangetoond dat mensen met een familiegeschiedenis van slapeloosheid een hoger risico lopen om zelf ook slaapproblemen te ontwikkelen.
Slapeloosheid kan leiden tot problemen met concentratie, geheugen en besluitvorming. Mensen met chronische slapeloosheid hebben ook een hoger risico op het ontwikkelen van stemmingsstoornissen zoals depressie en angst. Langdurige slaaptekorten kunnen daarnaast leiden tot een reeks gezondheidsproblemen, waaronder hart- en vaatziekten, diabetes, obesitas en een verzwakt immuunsysteem.
Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut hebben ontdekt dat er vijf verschillende soorten slapeloosheid bestaan. Deze worden gekenmerkt door zowel verschillen in persoonlijkheidskenmerken, als specifieke profielen van breinstructuur en activiteit.
Lees er hier meer over: Herseninstituut – Slapeloosheid heeft vele gezichten
Slapeloosheid komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Dit verschil wordt toegeschreven aan een combinatie van biologische, hormonale, en psychosociale factoren. Hormonale veranderingen tijdens het leven van een vrouw kunnen slaappatronen aanzienlijk beïnvloeden. Bovendien kunnen bepaalde gezondheidsaandoeningen die vaker voorkomen bij vrouwen, zoals depressie en angststoornissen, bijdragen aan het vaker voorkomen van slapeloosheid bij vrouwen. Tot slot kunnen verantwoordelijkheden zoals het zorgen voor familie en werkstress, ook een rol spelen bij slapeloosheid bij vrouwen.
Er zijn verschillende slaapproblemen die de kwaliteit van de slaap en het dagelijks functioneren van mensen kunnen beïnvloeden, naast slapeloosheid. Hier zijn enkele van de meest bekende:
  • Slaapapneu: Een aandoening waarbij de ademhaling tijdelijk stopt of erg oppervlakkig wordt tijdens de slaap, wat vaak resulteert in snurken en vermoeidheid overdag.
  • Narcolepsie: Een chronische slaapstoornis die wordt gekenmerkt door overweldigende slaperigheid en plotselinge slaapaanvallen, ondanks voldoende slaap ’s nachts.
  • Restless Legs Syndrome (RLS): Een onweerstaanbare drang om de benen te bewegen. Dit treedt meestal op in de avond of nacht en kan het inslapen bemoeilijken.
  • Parasomnieën: Een groep slaapstoornissen die ongewenste ervaringen of activiteiten tijdens de slaap omvatten, zoals slaapwandelen (somnambulisme), nachtmerries, nachtangsten en REM-slaapgedragsstoornis.
  • Circadiane ritmestoornissen: Problemen met het slaap-waakritme, zoals vertraagde slaapfasesyndroom (moeite met vroeg slapen en wakker worden) en geavanceerde slaapfasesyndroom (extreem vroeg slapen en wakker worden).
  • Hypersomnie: Overmatige slaperigheid overdag, zelfs na voldoende nachtrust, wat niet verklaard wordt door andere medische aandoeningen.
Ja, er zijn diverse behandelingen mogelijk. De effectiviteit van deze behandelingen kan variëren van persoon tot persoon, en vaak wordt een combinatie van methoden aanbevolen voor de beste resultaten.
  • Cognitieve Gedragstherapie voor Insomnie (CGT-I): CGT-I is de aanbevolen behandeling voor slapeloosheid. Deze therapie richt zich op het veranderen van slaapgewoonten en het aanpakken van de gedachten en zorgen die slapeloosheid kunnen verergeren.
  • Medicatie: Hoewel niet altijd als eerste keus aanbevolen, kunnen bepaalde medicijnen helpen bij de behandeling van slapeloosheid.
  • Levensstijl aanpassingen: Veranderingen in levensstijl kunnen een grote impact hebben op slaapkwaliteit. Denk aan een regelmatig slaapschema, het beperken van dutjes overdag en het creëren van een comfortabele slaapomgeving.
  • Lichttherapie: Blootstelling aan licht kan helpen de interne klok van het lichaam te reguleren.
  • Beweging en fysieke activiteit: Regelmatige lichaamsbeweging kan de slaapkwaliteit verbeteren.
  • Voedingsaanpassingen: Beperkingen in de voeding, zoals het verminderen van de inname van suiker en zware maaltijden vlak voor het slapen, kunnen ook bijdragen aan een betere slaapkwaliteit.
De REM-slaap, of Rapid Eye Movement slaap, is één van de vijf fasen van de slaapcyclus en is uniek vanwege de snelle bewegingen van de ogen onder de oogleden. Deze fase wordt gekenmerkt door een hoge hersenactiviteit die vergelijkbaar is met die tijdens het wakker zijn, waardoor de REM-slaap vaak geassocieerd wordt met de meest levendige dromen.

Het komt vooral omdat slaap heel variabel is. En dat komt doordat er heel veel factoren zijn die invloed op slaap hebben. Denk aan wat je meemaakt gedurende de dag. Hoeveel stress heeft dat opgeleverd? Wat staat er morgen te gebeuren? Moet je een belangrijke presentatie geven waar je zenuwachtig voor bent? Heb je misschien alcohol gedronken de avond van te voren? 

Al die factoren samen hebben invloed op hoe goed je slaapt. Daardoor kan het soms gebeuren dat je een slechte nacht hebt.

Gelukkig is slaap ook wel een heel goed gereguleerd biologisch systeem. Vaak na een slechte nacht, of zelfs 2 slechte nachten, wordt de slaapdruk, dus hoe slaperig je bent, een stuk hoger, waardoor je die dag daarna eigenlijk veel sneller in slaap valt.
En we zien ook dat mensen dan veel dieper slapen. Dus eigenlijk ga je het dan een soort van vanzelf inhalen.

Zie het volledige antwoord van onderzoeker Tom Bresser in deze video.

Het Slaaplab voert uitgebreide metingen uit bij vrijwilligers die in het lab overnachten, waarbij onderzoekers onder andere hersenscans maken en slaappatronen monitoren met behulp van een elektrodenbadmuts met 256 elektroden. Zo krijgen de onderzoekers meer inzicht in de breinactiviteit van zowel slechte als goede slapers, en nieuwe aanwijzingen over de oorzaken van slaapproblemen.

Het Nederlands Slaap Register is een initiatief van onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut en de Vrije Universiteit Amsterdam. Deelnemers geven d.m.v. het invullen van vragenlijsten informatie over hun slaap, stressgevoeligheid, persoonlijkheid, gezondheid en meer. Door dit allemaal goed in kaart te brengen kunnen onderzoekers gerichter zoeken naar oplossingen voor de verschillende soorten slecht slapen. Meld je aan via slaapregister.nl