Doneer nu

Hoe doet het Herseninstituut onderzoek naar slaap en slaapstoornissen?

  • Hoe doet het Herseninstituut onderzoek naar slaap en slaapstoornissen?

Samenvatting

Prof. dr. Erik Scherder vertelt wat er allemaal gebeurt in onze hersenen tijdens de slaap. Wat voor slaaponderzoek wordt er gedaan aan het Nederlands Herseninstituut?

(Door op onderstaande video te klikken, accepteer je dat er cookies worden geplaatst door YouTube.)

Hoe doet het Herseninstituut onderzoek naar slaap en slaapstoornissen?

Prof. dr. Erik Scherder: 

“Ja we slapen 1/3 van ons leven. Ja kun je nagaan, het is toch best veel hè? En toch blijft het heel mysterieus eigenlijk. Wat gebeurt er nou in je brein tijdens het slapen? Waarom dromen we? Waarvoor dient die slaap eigenlijk?

Want slapen is helemaal geen passieve toestand, er gebeurt echt, echt activiteit in dat brein tijdens de slaap. En dat is ook nodig hè, we moeten bijvoorbeeld onze afvalstoffen afvoeren, er moet energie opgebouwd worden, de verbindingen moeten weer sterker gemaakt worden.

Ja, en als er slaaploosheid is of slaapstoornissen, ja dan kunt u dat ook terugvinden in bijvoorbeeld minder goed geheugen of een minder goede stemming of zelfs het risico op een dementie kan wat groter zijn als u heel lang niet goed slaapt. Dus je wil echt grip krijgen op die vragen: wat gebeurt er nou tijdens dat slapen?

En dat is het mooie van dit prachtige slaaplab hier in het Herseninstituut, want daar doen ze dat onderzoek. En dat doen ze, het onderzoek bij mensen die slapen. Dus tijdens dat slapen wordt er gekeken: wat gebeurt er nou in dat brein? En wat zijn dan slaapstoornissen eigenlijk precies, kun je dat terugvinden? En is er een veranderd slaappatroon als je ouder wordt? Heel belangrijk. En kunnen we ook behandelingen bedenken die juist die slaapstoornissen kunnen opheffen?

Nou, hoe hoe prachtig zou dat zijn allemaal hier in het Herseninstituut hè. Hier is het slaaplab en ik kan u zeggen: prachtig onderzoek! Want uiteindelijk, het gebeurt ook allemaal in je brein en de oplossing komt ook uit je brein.”

Lees hier verder als je benieuwd bent naar het onderzoek naar slaap en slapeloosheid bij het Nederlands Herseninstituut doet.

 

Veelgestelde vragen over slaap en slapeloosheid

Als je minstens drie keer per week slecht slaapt, en dit houdt meer dan 3 maanden aan, spreken we van chronische slapeloosheid of insomnie.
In Nederland lijden 1,7 miljoen mensen aan insomnie oftewel chronische slapeloosheid. Zij lopen een verhoogd risico op het ontwikkelen van geestelijke en lichamelijke klachten.
Slapeloosheid kan veroorzaakt worden door een breed scala aan factoren, die vaak in combinatie voorkomen. Een aantal mogelijke oorzaken zijn:
  • Slecht functionerende biologische klok
  • Genetische kwetsbaarheid
  • Gebrek aan grijze stof in specifieke hersengebieden
  • Verstoring in het emotionele geheugen en de REM-slaap
Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut hebben zeven risicogenen gevonden voor slapeloosheid. Dit duidt op een aanleg in de genen. Onderzoek heeft ook aangetoond dat mensen met een familiegeschiedenis van slapeloosheid een hoger risico lopen om zelf ook slaapproblemen te ontwikkelen.
Slapeloosheid kan leiden tot problemen met concentratie, geheugen en besluitvorming. Mensen met chronische slapeloosheid hebben ook een hoger risico op het ontwikkelen van stemmingsstoornissen zoals depressie en angst. Langdurige slaaptekorten kunnen daarnaast leiden tot een reeks gezondheidsproblemen, waaronder hart- en vaatziekten, diabetes, obesitas en een verzwakt immuunsysteem.
Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut hebben ontdekt dat er vijf verschillende soorten slapeloosheid bestaan. Deze worden gekenmerkt door zowel verschillen in persoonlijkheidskenmerken, als specifieke profielen van breinstructuur en activiteit.
Lees er hier meer over: Herseninstituut – Slapeloosheid heeft vele gezichten
Slapeloosheid komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Dit verschil wordt toegeschreven aan een combinatie van biologische, hormonale, en psychosociale factoren. Hormonale veranderingen tijdens het leven van een vrouw kunnen slaappatronen aanzienlijk beïnvloeden. Bovendien kunnen bepaalde gezondheidsaandoeningen die vaker voorkomen bij vrouwen, zoals depressie en angststoornissen, bijdragen aan het vaker voorkomen van slapeloosheid bij vrouwen. Tot slot kunnen verantwoordelijkheden zoals het zorgen voor familie en werkstress, ook een rol spelen bij slapeloosheid bij vrouwen.
Er zijn verschillende slaapproblemen die de kwaliteit van de slaap en het dagelijks functioneren van mensen kunnen beïnvloeden, naast slapeloosheid. Hier zijn enkele van de meest bekende:
  • Slaapapneu: Een aandoening waarbij de ademhaling tijdelijk stopt of erg oppervlakkig wordt tijdens de slaap, wat vaak resulteert in snurken en vermoeidheid overdag.
  • Narcolepsie: Een chronische slaapstoornis die wordt gekenmerkt door overweldigende slaperigheid en plotselinge slaapaanvallen, ondanks voldoende slaap ’s nachts.
  • Restless Legs Syndrome (RLS): Een onweerstaanbare drang om de benen te bewegen. Dit treedt meestal op in de avond of nacht en kan het inslapen bemoeilijken.
  • Parasomnieën: Een groep slaapstoornissen die ongewenste ervaringen of activiteiten tijdens de slaap omvatten, zoals slaapwandelen (somnambulisme), nachtmerries, nachtangsten en REM-slaapgedragsstoornis.
  • Circadiane ritmestoornissen: Problemen met het slaap-waakritme, zoals vertraagde slaapfasesyndroom (moeite met vroeg slapen en wakker worden) en geavanceerde slaapfasesyndroom (extreem vroeg slapen en wakker worden).
  • Hypersomnie: Overmatige slaperigheid overdag, zelfs na voldoende nachtrust, wat niet verklaard wordt door andere medische aandoeningen.
Ja, er zijn diverse behandelingen mogelijk. De effectiviteit van deze behandelingen kan variëren van persoon tot persoon, en vaak wordt een combinatie van methoden aanbevolen voor de beste resultaten.
  • Cognitieve Gedragstherapie voor Insomnie (CGT-I): CGT-I is de aanbevolen behandeling voor slapeloosheid. Deze therapie richt zich op het veranderen van slaapgewoonten en het aanpakken van de gedachten en zorgen die slapeloosheid kunnen verergeren.
  • Medicatie: Hoewel niet altijd als eerste keus aanbevolen, kunnen bepaalde medicijnen helpen bij de behandeling van slapeloosheid.
  • Levensstijl aanpassingen: Veranderingen in levensstijl kunnen een grote impact hebben op slaapkwaliteit. Denk aan een regelmatig slaapschema, het beperken van dutjes overdag en het creëren van een comfortabele slaapomgeving.
  • Lichttherapie: Blootstelling aan licht kan helpen de interne klok van het lichaam te reguleren.
  • Beweging en fysieke activiteit: Regelmatige lichaamsbeweging kan de slaapkwaliteit verbeteren.
  • Voedingsaanpassingen: Beperkingen in de voeding, zoals het verminderen van de inname van suiker en zware maaltijden vlak voor het slapen, kunnen ook bijdragen aan een betere slaapkwaliteit.
De REM-slaap, of Rapid Eye Movement slaap, is één van de vijf fasen van de slaapcyclus en is uniek vanwege de snelle bewegingen van de ogen onder de oogleden. Deze fase wordt gekenmerkt door een hoge hersenactiviteit die vergelijkbaar is met die tijdens het wakker zijn, waardoor de REM-slaap vaak geassocieerd wordt met de meest levendige dromen.

Het komt vooral omdat slaap heel variabel is. En dat komt doordat er heel veel factoren zijn die invloed op slaap hebben. Denk aan wat je meemaakt gedurende de dag. Hoeveel stress heeft dat opgeleverd? Wat staat er morgen te gebeuren? Moet je een belangrijke presentatie geven waar je zenuwachtig voor bent? Heb je misschien alcohol gedronken de avond van te voren? 

Al die factoren samen hebben invloed op hoe goed je slaapt. Daardoor kan het soms gebeuren dat je een slechte nacht hebt.

Gelukkig is slaap ook wel een heel goed gereguleerd biologisch systeem. Vaak na een slechte nacht, of zelfs 2 slechte nachten, wordt de slaapdruk, dus hoe slaperig je bent, een stuk hoger, waardoor je die dag daarna eigenlijk veel sneller in slaap valt.
En we zien ook dat mensen dan veel dieper slapen. Dus eigenlijk ga je het dan een soort van vanzelf inhalen.

Zie het volledige antwoord van onderzoeker Tom Bresser in deze video.

Het Slaaplab voert uitgebreide metingen uit bij vrijwilligers die in het lab overnachten, waarbij onderzoekers onder andere hersenscans maken en slaappatronen monitoren met behulp van een elektrodenbadmuts met 256 elektroden. Zo krijgen de onderzoekers meer inzicht in de breinactiviteit van zowel slechte als goede slapers, en nieuwe aanwijzingen over de oorzaken van slaapproblemen.

Het Nederlands Slaap Register is een initiatief van onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut en de Vrije Universiteit Amsterdam. Deelnemers geven d.m.v. het invullen van vragenlijsten informatie over hun slaap, stressgevoeligheid, persoonlijkheid, gezondheid en meer. Door dit allemaal goed in kaart te brengen kunnen onderzoekers gerichter zoeken naar oplossingen voor de verschillende soorten slecht slapen. Meld je aan via slaapregister.nl